Sevinç Tevs
“Cazın anası”, ülkemizin ilk kadın caz müziği yorumcusu
Anne tarafından, Hz. Abdüsselam’ın ileri kuşak torunu, Türk mûsikisi bestekârı ve hânende Hammâmîzâde İsmail Dede Efendi’nin öz torunu, ünlü Türk sanat müziği bestecisi kemani Cevdet Çağla’nın kızkardeşi olan 1927 Tiran doğumlu Sevinç Tevs’ in babası Arnavutluk Cumhuriyeti’nin Türkiye Büyükelçisi’ydi.
Sevinç Tevs ilk evliliğini 1944 yılında Devlet konservatuarında tanıştığı, Türk Sinemasının ilk romantik jönü, flüt sanatçısı Muzaffer Tema ile yaptı. Sevinç Tevs’ in “Maden Kralı” lakaplı Türkiye’nin ilk madencisi Siham Kemali Söylemezoğlu ile olan ikinci evliliğinden, söz yazarı, besteci, yorumcu ve müzik prodüktörü Şehrazat Söylemezoğlu doğdu.
İlk kez 5 yaşındayken Muhiddin Sadak yönetiminde “Balıkçılar” operetinde sahneye çıkan Sevinç Tevs, Ankara Devlet Konservatuarı Şan ve Tiyatro bölümünden okuduğu yıllarda ablası Sevim Tevs ile birlikte Ankara Radyosu’nda günün popüler parçalarını seslendirmeye başladı ; 40’lı yıllarda “Sevim ve Sevinç Tevs Kardeşler” “Andrews Sisters’ şarkıları söylerlerdi…
Sevim ve Sevinç Tevs kardeşlerin ünü İstanbul’a ulaşmakta gecikmedi ve 1945’te İstanbul Saray Sineması ve Taksim Belediye Gazinosu’nda verdikleri konserlerle büyük ilgi topladılar. Daha sonraları ablası Sevim Tevs müziği bırakınca, Sevinç Tevs müziğe tek başına devam etti. İsmet Sıral, Zekâi Apaydın, Müfit Kiper, Nejat Cendel, Hrant Lusigyan, Selçuk Sun ve Muvaffak Falay ile birlikte, İstanbul’da radyo programlarına çıktı.
1948 yılında Amerika’ya gitti, New York’ daki bir yarışmada Arif Mardin’in “For You” adlı bestesi ile (ünlü caz yorumcusu Sarah Vaughan’ ı da geçerek) birinci oldu.
1949’da İlham Gencer’le birlikte İstanbul Radyosu’na yaptığı programları büyük ilgi gördü. Defalarca yurtdışında konserler veren Tevs, BBC radyoda ve Berlin Televizyonu’nda programları yayımlanan ilk Türk şarkıcısıdır. İtalya, İsviçre, Yunanistan, Mısır ve Fransa gibi pek çok ülkede konserler veren Sevinç Tevs, ellili ve altmışlı yıllarda cazın en iyi yorumcularından biri olarak Amerika ve İngiltere’de de sahneye çıktı. Önce Tarsus gemisinin ABD’ye yaptığı Seyyar Sergi yolculuğunda solist olarak yer aldı, ardından İngiltere’de BBC’ye program yaptı.
1968 yılında Apollonia Şarkı Yarışması’na besteci Selmi Andak’ın “Ve Ben Yalnız” adlı eseri ile katıldı ama dereceye giremedi.
Şarkılarını, çok sevdiği Sarah Vaughan’ ın etkisinde, ama kendi yorumu ile söylerdi. İngilizce, Fransızca ve İtalyanca bilen ve bu dillerde şarkı söyleyen Sevinç Tevs, bir şarkıcı için çok önemli olan “phrasing”, yani kelimenin anlamını vererek şarkı içinde gereken yerlerde vurgulama, şarkının duygusunu ifade etme yeteneği yüksek bir şarkıcıydı. Karakteristik kontralto sesinin “caz söylemek için ideal” olduğu konusunda hemen hemen herkes hemfikirdi. Kişilikli, kendine özgü bir yorum ve muhteşem scat tekniği ile caz standartlarının yanı sıra, Türk Müziğinden yapılmış uyarlamalar da söyledi Sevinç Tevs. “Caz sizce nedir?” sorusuna Erol Pekcan, “Bence tek kelime ile, caz yorumdur, yorum da Sevinç Tevs…” demişti.
Erol Pekcan’ın hazırladığı “Anıların Müziği” programında Sevinç Tevs hastalığını “Dünyada yaşamak zorunda olduğumuz öyle insanlar var ki; benim bu hastalığım yanında melek kalır. Hem ben onunla yaşamaya alıştım artık. Yeneceğim ben bu kanseri” sözleriyle duyurmuş, ancak maalesef 24 Ekim 1976’da 46 yaşında aramızdan ayrılmıştır.
Sevinç Tevs Türkiye caz tarihine, caz yorumculuğunun hakkını vererek geçmiştir. Ama ne yazık ki bu eşsiz sesi dinleyebileceğimiz sadece bir tek plağı (45’liği) yayınlandı bugüne kadar. Ölümünden sonra Türk Kanser Derneği tarafından sanatçının anısına 1977 yılında yayınlanan bu özel edisyon plağın zarfında ‘Sevinç Tevs’ i Anma Gecesi” yazmakta, A yüzünde “Take The ‘A’ Train” B yüzünde ise “Oklahoma Blues” yer almaktadır.
TRT ve BBC radyo arşivlerinde geniş yer kaplayan Sevinç Tevs’ e ait program ve konser kayıtlarının bir araya getirilerek albümlerde toplanması, Türkiye’nin gelmiş geçmiş en büyük caz yorumcusunun şarkılarının herkese sunulması, ülkemiz caz müziği tarihi için önemli bir katkı olacaktır.
Ödül
İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı, Sevinç ve Sevim Tevs “Yaşam Boyu Başarı/Onur ödülü”, 2009
Diskografi
Sevinç Tevs’ i Anma Gecesi (Türk Kanser Derneği) – 1977 (Balet)
Katkıda Bulunduğu
Selmi Andak / O Şarkıyı Henüz Yazmadım (Bir Zamanlar Serisi/Besteciler) – 2010 (Ossi Müzik)
Not: Albümde yer alan Sevinç Tevs’in “1. Apollonia Uluslararası Şarkı Festivali” nde seslendirdiği Selmi Andak’ ın bestesi ”Ve Ben Yalnız” adlı şarkı, Şerif Yüzbaşıoğlu’nun piyanosu eşliğinde kaydedildi; ilk kez bu albümde dijital ortama aktarıldı.
Erol Pekcan – Sevinç Tevs Hakkında
Sevinç Tevs, ilk kez Türkçe caz yapan ve büyük başarı sağlayan bir sanatçı Bütün yaşam savaşma rağmen yakalandığı amansız hastalıktan kurtulamayıp 24 Ekim 1976 pazar günü aramızdan ayrılan Sevinç Tevs, 1927 yılında Ankara’da dünyaya geldi. Ankara Devlet Konservatuvarı’nın tiyatro ve şan bölümlerinde eğitimini gördü. 1944 yılında, ablası Sevim’le birlikte “Sevim—Sevinç Kardeşler” adı altında Türkiye’de hemen hemen ilk defa hafif Batı müziği söyleyen ikili olarak Ankara Radyosu ‘nda program yapmaya başladılar. İngilizce, Fransızca ve İtalyanca bilen Sevinç, bütün bu dillerde şarkı söyleyebiliyordu. Sevinç Tevs, bir şarkıcı için çok önemli olan, söylediği kelimenin anlamını bilme ve onu şarkı içinde gereken yerlerde vurgulama olanağına sahipti. Daha sonraları ablası Sevim Tevs müziği bırakınca, Sevinç, müzik uğraşım yalnız başına sürdürdü. İsmet Sıral, Zekâi Apaydın, Müfit Kiper, Nejat Cendel, Hrant Lüsikyan, Selçuk Sun ve Muvaffak Falay ile birlikte, İstanbul’da radyo programlarına çıktı. 1948 yılında yurt dışına giderek ilk defa Amerika’da Arthur Goffry
TV show’unda yabancı sanatçı olarak gözükünce büyük ilgi topladı. Yine aynı yıl BBC Televizyonunda göründü ve birkaç yıl İngiltere’de kaldı. Daha önce Atina’da verdiği konserler o kadar beğenilmişti ki, ünlü Fransız şarkıcısı Edith Piaf, Mısır’da bir gece kulübünde karşılaştığı Sevinç Tevs’ e “Demek Yunanistan’da adından coşkuyla, hararetle söz edilen ünlü
Türk şarkıcısı sizsiniz; kutlarım sizi, çok güzel söylüyorsunuz” diyerek hayranlığını belli etmişti. Sevinç Tevs bütün şarkıcıları sevmesine rağmen en beğendiği, Amerika’da iken yakından izlediği zenci şarkıcı Sarah Vaughan’du. Bu şarkıcıyı dinlerken tüyleri ürperirdi âdeta; şarkılarını, Sarah Vaughan’nın etkisinde, kendi yorumu ile söylerdi. Sevinç Tevs, Hhafif Batı müziği ile başlayıp sonra caz ile ilgilenmeye yönelmiş, bu alanda yurdumuzda tek ad olmuş ve de olacak bir sanatçıdır. Çünkü, caz söylemek tıpkı bir enstrüman çalmaya benzer. Caz dilinde “Scat Singing” diye adlandırılan sesle solo yapma tekniğini Sevinç’ ten başka Türkiye’de kimse becerememiştir. Zaten bunu yapabilmek için de özel bir uğraş gerekir. Sevinç, geçen yıl yaptığımız Türk Cazı programında, “Güzel ne güzel olmuşsun” adlı melodideki Karacaoğlan’ın sözlerini olağanüstü yorumu ile, ilk defa caz’ı Türkçe olarak yapabilen bir sanatçı olduğunu da göstermiştir.Kendisi ile yapılan bir röportajda caz’ı şöyle tanımlıyor Sevinç: “Bence, caz bir yorumdur. Şöyle ki, caz olabilmesi için herhangi bir
ülkenin kendine özgü müzik yapımını sanatçı ele alır; onu, tabiî temel ilkeleri var; bunları yerine getirerek o şekilde yorumlar öylesine icra eder ki, ortaya o yorumla caz sanatı çıkar. Bunun Amerika hatta Afrika kökenli olması önemli değildir. Bu yorumun yaygınlaşma yerinin, uygulama yerinin Amerika oluşu yüzünden cazın sadece Amerika’ ya özgü bir müzik olması kesinlikle düşünülemez. Evrensel bütün sanat dallan gibidir; ancak şu olabilir, bütün ülkede kaynaklar kullanılır ve bir açıdan bir tasnife tabi tutulabilir. ”Sevinç Tevs’in çok iyi bir şekilde özetlediği bu tanımı birçok caz sanatçısı yapamamıştır. Birçok caz kitabında sanatçılara hep aynısoru sorulur: Caz nedir? Şimdiye kadar kimse, Sevinç Tevs gibi açıklık kazandırmamıştır bu soruya. Son kez birlikte olduğumuz TV programında söylediği Love Story adlı
melodideki yorumu o kadar şahaneydi ki, bu melodiyi çalmaktan bıkmış olan biz müzisyenler bile hayranlığımızı gizleyemedik. Sevinç Tevs’te, herkese nasip olmayan bir swing duygusu vardı, caz müziğinin ana unsurlarından biri olan bu hususu kendi yorumu ile birleştirip şarkı söyleyen Sevinç Tevs’in, ne yazık ki elimizde bir plağı bile yok. Ancak, birlikte yaptığımız bantları elimizde anı olarak kaldı. Yurdumuzun tek caz şarkıcısı, ilk kadın Hafif Batı
müziği solisti, ve yurt dışında bizleri başarı ile temsil eden ilk şarkıcımız.
Amerika’nın New York kentinde yapılan uluslararası bir yarışmada, bestecimiz Arif Mardin’in “For You” adlı yapıtı ile ilk uluslararası ödülü alan sanatçımızdı Tevs. Yaşasaydı, daha çok şeyler verebilecekti biz caz severlere….
https://web.archive.org/web/20200516163357/http://earsiv.sehir.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11498/53987/001529916006.pdf?sequence=3 (İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi).
YouTube Dinleme Listesi:
https://www.youtube.com/watch?v=avbDez8y67A
(Istanbul, Erol Pekcan Orkestrası)
https://www.youtube.com/watch?v=oYCe_rlGUmQ
(Oklahoma Blues, Erol Pekcan Orkestrası)
https://www.youtube.com/watch?v=56Igxf0fZU0&list=RDWcaTdWSEbp0&index=4
(Take the ‘A’ Train, Erol Pekcan Orkestrası)
https://www.youtube.com/watch?v=WcaTdWSEbp0
(İbrahim Reşit Çağın Arşivi 1147 – Sevinç Tevs: Good Night My Love; TRT İstanbul Radyosu, Orhan Boran’ ın sunduğu “Onbeş Günde Bir” Radyo Programı’ ndan).
https://www.youtube.com/watch?v=WGTyY89xjBI (İbrahim Reşit Çağın Arşivi 1147 – Sevinç Tevs: Misty)
https://www.youtube.com/watch?v=23gNxd_4Mdw&list=RDWcaTdWSEbp0&index=2
(Ve Ben Yalnız, Sevinç Tevs, Şerif Yüzbaşıoğlu-piyano, Beste: Selmi Andak)
Kaynak ve Röportajlar
Caza ilişkin çeşitli kitaplar ve dergiler
İnternet Kaynakları:
http://tr.wikipedia.org/wiki/Sevin%C3%A7_Tevs
https://web.archive.org/web/20200516163350/http://earsiv.sehir.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11498/53988/001529917006.pdf?sequence=3
https://www.mavi-nota.com/index.php?link=yazi&no=1535
http://www.ttnetmuzik.com.tr/album/Muzik__Selmi_Andak___O_Sarkiyi_Henuz_Yazmadim/3494/albums/42831
http://www.birzamanlar.net/yazarlar/aytenalpman/yazi01/index.html
http://www.birzamanlar.net/yazarlar/dogansener/yazi02/index.html
http://www.hafif.org/yazi/turk-cazi-nin-ilk-yildizi
http://www.garnizone.com/blog/2010/11/muzaffer-tema/