Ayten Alpman (d. 1929, İstanbul – ö. 2012, İstanbul)
caz ve popüler müzik vokalisti
Orta öğrenimini Nişantaşı Kız Lisesi ve Erenköy Kız Lisesi’nde tamamladıktan sonra İlham Gencer’in solistlik teklifi ile İstanbul Radyosu’nda programa başlayan Alpman, daha sonra Arif Mardin’ in teşviki ile caz şarkıları söylemeye başladı. 1953’te İlham Gencer’le evlendi, bugün her ikisi de müzisyen olan çocukları Ayşe ve İlhan Gencer dünyaya geldi.
Ayten Alpman’ın 78’lik ilk plağı 1959 yılında çıktı. Bir yüzünde “Sayanora”, diğerinde “Passion Flower” adlı o dönemin iki gözde parçasının yorumları yer alıyordu. Sanatçı 1960’ta İlham Gencer’den ayrıldı ve İsmet Sıral Orkestrası ile çalışmaya başladı. 1963 yılında çalışmak için İsveç’e gitti; burada Ella Fitzgerald, Duke Ellington ve Quincy Jones gibi caz efsaneleriyle tanıştı.
1966 yılında Türkiye’ye döndü, Fecri Ebcioğlu’ nun ısrarlarıyla Türkçe söylemeye başladı ve ilk çalışması İnan Bana/Ayrıldık Yalnızım isimli 45’ lik plağı yayınlandı. Sezen Cumhur Önal ile de 45’lik plak çalışmaları yaptı.
1968’de Süheyl Denizci orkestrasının piyanisti Ümit Aksu ile evlendi. Aksu’nun onun için bestelediği “Yalnız Kadın”, dönemin nitelikli parçaları arasındaydı. Fecri Ebcioğlu ile birlikte yaptıkları Sensiz Olmam ile ilk büyük çıkışını yaptı. 1970 yılında yaptığı ve sözlerini Fikret Şeneş’ in yazdığı Bir Başkadır Benim Memleketim plağı pek ilgi görmedi, ancak 1974 yılında Kıbrıs Harekâtı ile TRT’de çok sık çalınmaya başlayınca, şarkı tekrar 45’lik plak olarak piyasaya sürüldü ve büyük satış rakamlarına ulatı. Rebe (Rabbi) Elimelekh (Der Rebbe Elimelech) adlı geleneksel bir Yahudi halk şarkısının aranjmanı olan ve Mireille Mathieu’nün de Fransızca seslendirdiği şarkı adeta milli marş oldu.
Alpman, 1995 yılında ses tellerinde oluşan nodüllerden ameliyat oldu. 1999 yılında en sevilen şarkılarından oluşan bir albümü Ada Müzik tarafından yayınlandı. Sahne çalışmalarına profesyonel anlamda devam etmedi, sadece dönem dönem caz konserleri verdi.
Ayten Alpman, 1953’ de yönetmenliğini Atıf Yılmaz’ ın yaptığı “Aşk Izdırabdır” ve 1974’ te Temel Gürsu’ nun yönettiği “Tek Başına” adlı filmlerde rol aldı.
Ayten Alpman 50. sanat yılı konseri, 2002 senesinde Cemal Reşit Rey salonunda Türk Pop müziğinin tarihini konu alan müzikal bir kurguyla sahnelenen bir konserdir. Türkiye’nin ilk ‘Tribute’ konseri olarak bu konseptte düzenlenen diğer konserlerin ve albümlerin yolunu açmıştır. Konserin ilk bölümünde Erol Büyükburç, Erkut Taçkın, Ayferi, Şehrazat, Melike Demirağ, İlham Gencer, Ayşe Gencer, İlhan Gencer, Bora Gencer, Neşet Ruacan şefliğindeki TRT caz orkestrası eşliğinde Türk batı müziğinin ilk dönemini caz şarkılarıyla canlandırırlarken, ikinci bölümde Sezen Aksu, Nükhet Duru, Zerrin Özer, Mustafa Sandal, Fatih Erkoç, Levent Yüksel, Şükriye Tutkun ve Emel Sayın, Ayten Alpman şarkıları seslendirmişlerdir . Ayten Alpman’ın da uzun bir aradan sonra sahne alıp 6 şarkı seslendirdiği konserin sunuculuğunu Halit Kıvanç, İzzet Öz, Metin Uca ve Çiğdem Tunç üstlenmiştir.
Sevim-Sevinç Tevs kardeşler, Rüçhan Çamay, Ayten Alpman… 1940’ların sonundan itibaren Türk kadın caz vokal kare asının karakteristik buğulu sesli üyesi Alpman, 20 Nisan 2012 tarihinde zatürreye yakalanarak aramızdan ayrıldı.
Diskografi
78’lik Plaklar:
Ayten Gençer – Sayanora – Semih Argeşo Orkestrası/Passion Flower – Tout L’amour– İlhan Gençer Orkestrası – 1960 (Odeon, LA 260 a ve b) (İsimler orijinal plak etiketindeki gibi yazılmıştır).
Ayten Gençer – To Morrow (Özleyiş) / Manha de Carnaval – İlhan Gençer Orkestrası (Odeon, LA 312 a ve b) (İsimler orijinal plak etiketindeki gibi yazılmıştır).
LP’ ler:
Ayten Alpman – Türk Pop Tarihi/Eski 45’likler – 2019 (Vinyl, LP) (Ada Müzik)
Bir Başkadır Ayten Alpman – 2007, 2017 (CD, Vinyl, LP) (Ossi Müzik)
Ben Böyleyim – 1976 (Vinyl, LP) (Yonca Plak)
Memleketim – 1974 (Vinyl, LP) (Ses Plak)
Kaset
Ayten Alpman – 1999 (Ada Müzik)
45’ likler
İnan Bana / Ayrıldık Yalnızım – 1969 (Enternasyonal Seri) (Barclay)
Seni Unutmak Senden Kaçmak İstiyorum / Kim Demiş Aşk Yalandır Diye – 1969 (Grafson)
Bu Sana Son Seslenişim / Sen Artık Beni Düşünme (Sevmedim Hayatı)– 1969 (Grafson)
Hakkın Yok / Beni Unutma – 1969 (Grafson)
Sensiz Olamam / Aynalar Aynalar – 1969 (Philips)
Ve… Tanrı Aşkı Yarattı / Ömrüm Senindir – 1970 (45 rpm) (Odeon)
Memleketim / Unutsana – 1970 ve 1973 (Ses Plak)
Hayal / Çağırdın Sana Koştum -1971 (Fonex)
Iraktır Yolların / Ben Yürürüm Yana Yana – 1971 (İstanbul Plak)
Bir Başkadır Benim Memleketim / Yaşamak İçin -1971 (Philips)
Tek Başına / Sevince Her şey Başka – 1973 (Ses Plak)
Tek Başına / Yalnız Kadın – 1973 (Ses Plak – San Remo)
Memleketim / Unutsana – 1973 (Ses Plak)
Yanımda Olsa / İstersen 1974 (Ses Plak)
O Sabah / Ben Varım – 1974 (Ses Plak)
Birazcık Umut / Kimbilir Kim Var Yanında – 1975 (Ses Plak)
Ben Böyleyim / Mutlu Olamadım – 1975 (Ses Plak)
Ölünceye Kadar / O Gün – 1975 (Ses Plak)
Son Bir Defa / Neden Sanki Bu Dünya Dar Geliyor İnsana – 1977 (EMI)
Bir Başkadır Ayten Alpman (2007)
Katkıda Bulundukları
Geçmiş Zaman Olur Ki (LP)- (Balet – LBA 168)
Tanju Okan / Ayten Alpman – Darla Dirlada / Çağırdın Sana Koştum – (45rpm) (Melody)
Karışık Arajmanlar (LP)– 1972 (Grafson)
Bak Bir Varmış Bir Yokmuş – 2002 (Odeon Koleksiyon, Sony Music)
Bak Bir Varmış Bir Yokmuş 2 – 2004 (Odeon Koleksiyon, Sony Music)
Bak Bir Varmış Bir Yokmuş 3 – 2005 (Odeon Koleksiyon, Sony BMG Music Entertainment)
Bak Bir Varmış Bir Yokmuş 4 – 2006 (Odeon Koleksiyon, Doğan Music Company)
Bak Bir Varmış Bir Yokmuş 5– 2007 (Odeon Koleksiyon, Doğan Music Company)
Murathan Mungan – Söz Vermiş Şarkılar – 2004 (Kaset, CD ve Promo versiyon) (Ada Müzik)
Güldünya Şarkıları – 2008 (Doğan Music Company)
Ülkü Aker 35 Yılın Şarkıları – 2011 (Bonus Müzik)
Cem Adrian – Siyah Bir Veda Öpücüğü – 2012 (Booklet version) (Dokuz Sekiz Müzik)
Cem Adrian – Siyah Bir Veda Öpücüğü – 2012 (Kiss version) (Seyhan Müzik)
Fecri Ebcioğlu 2 – 2012 (Avrupa Müzik)
4’ü 1 Arada: Dünden Bugüne Türk Popu 3 – 2016 (Ossi Müzik)
Filmografi
Aşk Izdırabdır (1953)
Tek Başına (1974)
Youtube Dinleme Listesi
https://www.youtube.com/watch?v=Eu2E1YW23mg
(Ayten Alpman & İlham Gencer – ‘I Wish You Love’ – Ayten Alpman 50. Sanat Yılı Konseri, 2002)
https://www.youtube.com/watch?v=_2yvnbjAwFQ
(Ayten Alpman – Anılarla Müzik – Şevket Uğurluer, 1993)
https://www.youtube.com/watch?v=ehmbBPT0BqM
(Ayten Alpman – Whatever Lola Wants – Anılarla Müzik – Şevket Uğurluer, 1995)
https://www.youtube.com/watch?v=CjwOht2z6cc
(All Of Me- Ayten Alpman 50. Sanat Yılı Konseri)
https://www.youtube.com/watch?v=ntAGsVRc5bo
(Ayten Alpman 50. Sanat Yılı Konseri- Bölüm 1, 2002, Cemal Reşit Rey)
https://www.youtube.com/watch?v=4dPqKRPYTuY
(Ayten Alpman 50. Sanat Yılı Konseri- Bölüm 2, 2002, Cemal Reşit Rey)
https://www.youtube.com/watch?v=M6eEXu18PzA
(Ayten Alpman-Alpay-Berkant “3 İnsan 3 Öykü” Belgeseli – Cengiz Özkarabekir)
Kaynak ve Röportajlar
Caza ilişkin kitaplar ve dergiler
İnternet Kaynakları
https://tr.wikipedia.org/wiki/Ayten_Alpman
https://www.biyografi.info/kisi/ayten-alpman
https://www.discogs.com/artist/948119-Ayten-Alpman
https://www.turkpopmuzik.net/sanatci-ayten_alpman-91