Etnik caz sanatçısı, ressam
Cumhuriyet Gazetesi’nin Paris muhabiri Uğur Hüküm ve Nimet Çakıcı, 1953 İstanbul doğumlu müzisyen Senem Diyici’ yi o kadar güzel anlatmışlar ki…onların kaleminden alıntılarla sanatçıyı tanıyalım:
“…Senem’i ilk kez 80’li yılların başlarında, Fransız televizyonunun göçmenler için pazar sabahları hazırladığı on dakikalık bir programda görmüştüm… Yüzünü kaplayan gür uzun saçlarının ardına gizlediği utangaçlığı mı, kamera heyecanı mı, özümlediği terbiyenin edep simgesi miydi, bilemiyorum? Ancak gözlerimi kapatıp onun dinlediğimde müziğinde, sesinde bir başka yakınlık hissetmiştim. Ona eşlik eden sazın tınısı veya okuduğu türkü değildi sadece tanıdık olan. Daha derinlerde bildik bir neşe, tatlı bir hüzün, özlenen bir şenlik, benliğe işlemiş bir tören; özde, kökte bir birliktelik, bir aşinalık vardı sesinde. Bir akraba, can dost, kırk yıllık komşuyu çağrıştırıyordu….
Kozmopolit Istanbul’un göbeği Beyoğlu Şişli’de dünyaya gelirken, çevresinde yaşayan Ermeni, İtalyan, Macar, Rum, Yahudi, vb…, komşuların, arkadaşlıkların ona katacağı doğal zenginliği kestiremezdi. Atatürk aşığı memur babasının evde radyo ve müzik dinlerken, daha 5 yaşında fark ettiği ses ve müzik yeteneği, Senem’in 6 yaşında İstanbul Musiki Cemiyeti’nde derslere başlamasıyla yeni bir boyut kazandı. Resim yapıp, şiir yazan; hayalperest olduğu kadar hayatsever, sanatçı ruhlu bir babanın verdiği ivmeyle henüz 10 yaşında İstanbul Konservatuarı’na yazılan Senem, 6 yıl süreyle Klasik Türk Sanat müziği eğitimi gördü. Klasik Batı müziği bilgisini, yıllarca Anadolu’yu arşınlayarak devşirdiği olağanüstü Halk ve Geleneksel müzik dağarcığıyla harmanladı. Çağdaş Türk müziğinin gelişmesine eşsiz katkısına değinmeden geçemeyeceğimiz Ruhi Su ustanın siyasi, kültürel ve manevi mirasıyla da beslenen Senem Diyici, öğretmenlerinin muhalefetine karşın 1969’da ilk plağı “Nar Hanım”ı yaptı. Akademik öğrenime son veren sanatçı 2 yıl profesyonel şarkıcı olarak çalışmanın ardından 1971’de köklerini araştırmaya karar verdi. Bir elinde kalem, ötekinde teyp, Anadolu’yu yöre yöre, köy köy dolaşıp dağların yücelerinden, balıkçı yataklarına; meyve bahçelerinden, pamuk tarlalarına; bozkır köşelerinden, balarısı kovanlarına yaklaşık 600 türkülük orijinal bir birikim oluşturdu.
1973’de İstanbul’a dönüşünden kısa bir süre sonra, ikinci çalışması “Ham Meyva” günışığına çıktı. (Yankı Productions). Sağlam bir temel eğitim ve zengin bir repertuara, yeniyi ve farklıyı tanıma gereksinimi, yolculuk heyecanı, Türk ve Anadolu müzikal motiflerini modern anlamda ilk defa dünyaya açan vurmalılar üstadı Okay Temiz’le karşılaşma ve 1968’in özgürlük rüzgarları eklenince, Senem yelkenleri Avrupa’ya doğru açtı. Almanya’da caz müzisyenleriyle başlayan “öteki”ni keşif serüveni, Senem’i 1982’den itibaren 2 yıllık bir Hollanda parantezinin dışında, Fransa’ya konuşlandırdı. Aslında kendisini, köklerini asla unutmayan tam bir Dünya Yurttaşı görmesine rağmen, sanatçının Fransa’yı ikinci vatan seçme sürecinde, kuşkusuz sevgili eşi ve yoldaşı, değerli gitarist, besteci ve düzenlemeci yarı Fransız yarı Hollandalı Alain Blesing’in de birinci dereceden payı vardır.
Senem Fransa’da 1989’dan beri Trio, Quartet veya Sextet’i eşliğinde, Alain Blesing’in düzenlediği ve hepsi biri uzman yayınlar ve müzik eleştirmenlerince ödüllendirilen 4 albüm çıkarttı. “Takalar” (1989 – Label La Lichere), “Geste/Jest” (1993 – Label Wad Prod./ Artalent), “Divan” (1995 – Label Artalent), “Tell Me Trabizon” (1998 – Label Buda Musique). Senem’in yalnızca Dünya veya Caz müziğiyle tanımlayamayacağımız veya sınırlayamayacağımız çok renkli sesi ve yorumu, Alain Blesing’in imzaladığı “Yörük”te de (2002 – Label Buda Musique) tüm parlaklığıyla duyulurken, Türkiye’ye gerçek dönüşünü simgeleyen, belirli bir tür müziğe yerleştirmekte zorluk çektiğimiz Lari Dilmen ile kayıt ettiği “Zıpçıktı” da (2003 – Ada Müzik), sanatçının temel özelliklerinden biri olan “Doğaçlama”, yetenek ve tercihinin güzel bir örneğiydi. Senem’in doğal sıcaklığı, izleyenlerle kurduğu bire bir ilişki, sınırsız cömertliği her bir konserini ayrı bir buluşma, özel bir şölene dönüştürür. Onun sesiyle açılan evrenler her geçen gün yeni sevgiler, yeni dostlar kazanırken, Senem’de bitmez tükenmez bir enerji ve çocuk saflığında bir tutkuyla yeni aydınlık ufuklara uçuyor. Vakit geçirmeden denemesi ve değerlendirmesi sizlerden… (Uğur Hüküm, 2007)“
“…Diyici de “80’de memleketi, hayalleri ve müzik adına yapacakları kursağında kalarak Hollanda ve Paris’in yolunu tutmuş. Hiç vakit kaybetmeden müzikle ilgili hayallerini Hindistan’dan Kuzey Amerika’ya kadar daha da genişleterek, yoluna kimi zaman quartet olarak kimi zaman da sextet olarak (çok uzun yıllardır da duo olarak) devam etmiş. Senem Diyici’nin dünyada tanınırlığı, seveni arttıkça memleketinde ardında bıraktıkları da uzaktan uzaktan Diyici’yi tanımaya, sevmeye, dinlemeye başlamış. Üstelik Türkiye’deki tanınırlığı, kendi ülkesinde üretilemeyen, dağıtılamayan albümlerinin kopya yoluyla, kulaktan kulağa dostlar arasında çoğlatılıp, aktarıldığı zamanlarda gerçekleşmiş. Diyici o dönem de, pençesiyle müzisyenin ensesinde bitiveren müzik tacirlerinden, piyasadan uzak, başı dik duruşuyla bilinirmiş.
Ve Alain Blesing… Diyici’nin eşi, yareni, gitaristi, bestecisi, orkestası. Diyici ve Blesing, dünyanın en renkli ve en kalabalık orkestrası. Bu iki değerli müzisyen, geleneksel temalardan köklü doğaçlamalara uzanan 22 yıllık beraber üretimlerinde tüm dünyada 1000′den fazla konserde beraber çalışmışlar. Aynı dönemde bir çok müzik projesiyle eleştirmenler tarafından övgüyle sözedilen 17 albüm gerçekleştirmişler. (Nimet Çakıcı, 2010)”
Diskografi
Dila Dila – Senem Diyici & Mavi Yol Quartet – 2011 (Baykuş Müzik, Instant Musics Records)
Zıpçıktı – Senem Diyici & Lari Dilmen – 2003 (Ada Müzik)
Yörük – 2002 (Buda Musique)
Takalar – 2000 (Kalan Müzik)
Tell Me Trabizon – 1998 (Buda Musique)
Divan -1995 (Artalent)
Geste/Jest – 1993 (Wad Prod./ Artalent)
Takalar – 1989 (La Lichere)
Senem – Ham Meyva / Çıt Çıt (45’ lik) -1973 (Yankı)
Fato & Ezgi Folk Üçlüsü – Nar Hanım, Gül Hanım/Sen Yoksun (45’ lik) – 1969 (Ezgi Plâkları)
Kaynaklar
http://www1.rfi.fr/actutr/articles/091/article_111.asp (Uğur Hüküm, 2007)
https://haber.sol.org.tr/elestiri-noktasi/senem-diyici-sefliginde-yagmur-damlalariydik-hepimiz-haberi-29893 (Nimet Çakıcı, 2010)
https://www.cumhuriyetarsivi.com/katalog/192/yazar/6666/1999/12/12.xhtml